علت ها و درمان سردردهای یک طرفه(سمت چپ و راست سر)

تاریخ ژانویه 18, 2025

 

سر درد یک‌طرفه همانطور که از اسم آن مشخص است، یک نوع سر درد است که فقط یک طرف سر را تحت تاثیر قرار داده و می‌تواند برای فرد درد و ناراحتی زیاد به همراه داشته باشد. این شرایط معمولاً مشابه درد به صورت قلب زدن در یک طرف سر احساس شده و نیز می‌تواند علائمی همچون حالت تهوع، استفراغ، خستگی، و حساسیت به نور را ایجاد کند. این نوع از سر درد در موارد ابتلا به میگرن و سر درد خوشه‌ای بسیار عادی است. هر دوی این موارد با درد و ناراحتی به نسبت شدید و علائم طولانی مدت همراه است.

در بسیاری از موارد، این درد می‌تواند باعث ایجاد مشکلات فیزیکی و شناختی برای فرد شده و در موارد حاد، لازم است از خدمات درمان اورژانسی برای تشخیص علت مشکل و درمان آن استفاده شود. به این ترتیب می‌توان درد بیمار را تسکین داده و از سایر خطرات احتمالی ناشی از آن جلوگیری کرد.

سر درد یک‌طرفه چیست؟

---

عبارت “سردرد یک‌طرفه” به اصطلاحی است که برای توصیف درد در یک طرف سر استفاده می‌شود و به معنای این است که درد در ناحیه میانی یا مرکزی سر احساس نمی‌شود. این نوع درد ممکن است در یک نقطه کوچک در کنار سر به صورت محدود احساس شود و اثری بر نیمه دیگر سر نداشته باشد. همچنین، در برخی موارد، درد می‌تواند در کل ناحیه یک طرف سر را دربرگیرد.

در واقعیت سر درد یک‌طرفه دارای بسیاری دلایل متعدد می‌باشد و فقط یکی از آنها میگرن است. با وجودی که میگرن و سر درد خوشه‌ای دو دلیل رایج ایجاد سر درد یک‌طرفه هستند، اما این شرایط می‌تواند با بسیاری عوامل دیگر نیز ارتباط داشته باشد.

علت‌ها

احساس درد در یک طرف سر می‌تواند دلایل متعدد به شرح زیر داشته باشد:

سر درد تنشی

رایج‌ترین نوع سر درد است و توسط بسیاری افراد در دوره‌های مختلف احساس می‌شود. این نوع سر درد اغلب برای یک مدت طولانی دوام و ماندگاری ندارد، هر چند در برخی موارد این مشکل می‌تواند برای مدت یک هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند. یکی از علائم رایج سر درد تنشی احساس درد، گرفتگی، و فشار در ناحیه سر، سفت شدن پیشانی، دو طرف سر، یا درد گرفتن پشت سر است. سر درد تنشی همچنین می‌تواند در نتیجه حساس شدن عضلات شانه یا جمجمه نیز ایجاد شود.

میگرن

میگرن یک نوع شدیدتر از سر درد است که معمولاً با احساس قلب زدن در سمت راست، سمت چپ یا جلوی سر همراه است. این شرایط همچنین ممکن است با سایر علائم همچون حالت تهوع و استفراغ ایجاد شود. این نوع سر درد می‌تواند باعث ایجاد اختلال فیزیکی و شناختی برای فرد شده و به قدری تشدید شود که گاهی اوقات برای فرد ناتوان کننده باشد.

سر درد خوشه‌ای

سر درد خوشه‌ای به عنوان یک گروه یا خوشه از موارد سر درد تعریف می‌شود که معمولاً در زمان‌های مشابه در طول یک سال ایجاد شده و برای مدت حدود یک تا دو ماه ادامه پیدا می‌کند. سر درد خوشه‌ای به شدت دردناک است و احتمالاً ممکن است در ناحیه سر یا پشت یک چشم احساس شود. این علائم همچنین می‌تواند با مسدود شدن مسیر بینی یا آب ریزش از بینی، اشک ریختن یا قرمز شدن چشم‌ها همراه باشد.

سر درد گردنی

این نوع سر درد به سادگی در ناحیه ستون مهره‌های گردن ایجاد شده و محل ایجاد آن دقیقاً در ناحیه نزدیک به پایه جمجمه است. درد ایجاد شده در این شرایط معمولاً یک‌طرفه است. سر درد گردنی از ناحیه گردن شروع شده و در ادامه در ناحیه سر پخش می‌شود. این نوع سر درد ابتدا به صورت گاه و بی گاه احساس شده، اما در ادامه می‌تواند به یک درد دائمی تبدیل گردد. دلیل ایجاد این نوع سر درد مقدار زیاد فشار وارد شده به ناحیه گردن و ستون فقرات است.

درد عصب سه‌قلو

یکی از بزرگ‌ترین اعصابی که در ناحیه سر انسان وجود دارد در اصطلاح عصب سه‌قلو نامیده می‌شود. درد عصب سه‌قلو شرایطی است که عصب سه‌قلو تحریک شده و باعث درد شدید و مزمن برای فرد می‌شود. این سردرد معمولاً در حدود دو دقیقه ادامه پیدا می‌کند. درد شدید ناشی از این شرایط در ناحیه صورت یا سر گاهی اوقات ناتوان کننده است. این شرایط معمولاً در نتیجه از بین رفتن غلاف محافظ عصب سه‌قلو به خاطر فشار مداوم از طریق رگ‌های خونی موجود در این ناحیه ایجاد می‌گردد.

التهاب شریان گیجگاهی

این شرایط اشاره به التهاب یا آسیب‌دیدگی رگ‌هایی دارد که وظیفه خون‌رسانی به ناحیه سر را بر عهده دارند. این مشکل گاهی اوقات به خاطر عفونت شدید و استفاده زیاد از داروهای آنتی‌بیوتیک یا اختلال در عکس‌العمل سیستم ایمنی مشاهده می‌شود. یکی از علائم رایج در این حالت عبارت از احساس درد در ناحیه سمت راست سر است. این مشکل عمدتاً بین افراد در سنین بالاتر از 50 سال مشاهده می‌شود.

سایر عوامل احتمالی

سایر عوامل احتمالی ابتلا به سر درد یک‌طرفه به شرح زیر هستند:

• سر درد به خاطر مصرف دارو: سر درد اغلب یکی از عوارض جانبی مصرف برخی داروها است. به این ترتیب در صورتی که با سر درد پس از مصرف یک داروی خاص برای یک مدت طولانی (10 تا 15 روز) مواجه شدید، لازم است مصرف دارو را قطع کنید تا از عدم ارتباط مصرف دارو با درد و ناراحتی مطمئن گردید.
• سر درد سینوسی: درد در ناحیه سمت راست یا سمت چپ سر، پیشانی، نواحی اطراف چشم‌ها و بینی، یا در ناحیه بالای دندان‌ها می‌تواند به خاطر مشکل سینوزیت ایجاد شده و با گرفتگی مسیر بینی یا آب ریزش، تب، و افزایش درد در هنگام خم شدن به جلو همراه باشد.
• آنوریسم: در این شرایط دیواره یک شریان برآمده شده و باعث وارد شدن فشار به مغز می‌شود. وجود آنوریسم می‌تواند باعث ایجاد سر درد در یک طرف سر شده و گاهی اوقات این شرایط با گذشت زمان به یک مشکل مزمن تبدیل می‌شود. بسیاری افراد از ابتلا به این مشکل آگاه نیستند و ممکن است به صورت تصادفی از این شرایط مطلع شده یا در هنگام پاره شدن رگ نیاز به خدمات درمان اورژانسی پیدا کنند.
• شرایطی مثل وارد شدن ضربه یا آسیب به سر یا گردن، بیماری زونا، فشار خون بالا، بیماری قلبی، مشکلات دندان و سیگار کشیدن نیز می‌توانند باعث ایجاد سر درد در یک طرف سر شود.
• ورزش کردن: انجام فعالیت‌های ورزشی شدید و نیرومند ممکن است منجر به سر درد در یک طرف سر شود. به هر حال در اکثر موارد پیشگیری از این شرایط از طریق گرم کردن و سرد کردن موثر بدن و نیز انجام حرکت‌های کششی برای عضلات قبل و بعد از ورزش امکان‌پذیر است.

تشخیص

اکثر موارد سر درد را می‌توان با استفاده از روش‌های نسبتاً قدیمی همچون بررسی سابقه پزشکی فرد و معاینه فیزیکی بدن تشخیص داد. در اکثر مواقع روش‌های آزمایش جدید همچون اسکن ام آر آی یا سی تی اسکن نمی‌توانند ابتلا به اکثر انواع سر درد را مشخص کنند. در حقیقت این آزمایش‌ها احتمالاً برای شناسایی مشکل اصلی ایجاد سر درد مفید هستند.

درمان

اطلاع از نوع سر درد و علت ایجاد آن می‌توان به پزشک و شما برای کنترل علائم و درمان آن کمک کند. در ارتباط با درمان موارد مختلف سر درد می‌توان به نکات زیر توجه کرد:

درمان درد عصب سه‌قلو

برای درمان این شرایط اغلب می‌توان از دو روش مصرف دارو و عمل جراحی استفاده کرد. روش‌های درمان قابل استفاده در این حالت به شرح زیر هستند:

• مصرف دارو می‌تواند به افراد برای کاهش حساسیت به درد از طریق مسدود کردن سیگنال‌های درد ارسال شده از طریق اعصاب به مغز مورد استفاده قرار گیرد. این داروها شامل داروهای ضد صرع و داروهای ضد انقباض و تشنج است.
• هدف از عمل جراحی کاهش و رفع فشار وارد شده در نتیجه رگ‌های خونی به عصب سه‌قلو است. روش‌های جراحی قابل استفاده به این منظور به شرح زیر هستند:
  • رفع فشار با روش میکروواسکولار
  • جراحی تشعشعی گاما نایف
  • ریشه بری، تزریق گلیسرول
  • بالون زدن، یا
  • رادیوفرکوئنسی حرارتی

درمان التهاب شریان گیجگاهی

تاکنون درمانی خاص برای این شرایط شناسایی نشده است و روش‌های درمان موجود بیشتر بر تقییم و کاهش میزان آسیب تمرکز دارند که به دلیل این شرایط ایجاد می‌شود. اگر این مشکل بدون درمان رها شود، ممکن است به طور پیوسته زندگی فرد را تهدید کند. به همین دلیل، در صورت مشکوک شدن به وجود این شرایط، لازم است فرآیند درمان بلافاصله آغاز شود. برخی از روش‌های درمانی که برای این منظور مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

• روش‌های دارویی: استفاده از داروها برای کاهش علائم و تسکین دردها.
• روش‌های روان‌درمانی: اعمال تغییر در رفتارها و الگوهای روانی به منظور کاهش تأثیر مشکل بر زندگی فرد.
• روش‌های ترکیبی: استفاده همزمان از درمان دارویی و روان‌درمانی برای بهبود علائم و کاهش تأثیر شرایط.

مهم است که در هر صورت، درمان سریع و مناسب با راهنمایی پزشک متخصص انجام شود، زیرا این مشکلات ممکن است نیاز به مراقبت حرفه‌ای داشته باشند. همچنین می‌توان روش های درمانی را به صورت زیر تقسیم بندی کرد:

• مصرف داروهای کورتیکو استروئید خوراکی
• مصرف آسپیرین
• مصرف ویتامین D و مکمل‌های کلسیم
• انجام تمرین‌های حرکتی نیازمند تحمل وزن بدن (همچون راه رفتن)
• ملاقات منظم با پزشک برای انجام معاینات لازم

درمان سر درد تنشی

معمولاً مصرف داروهای مسکن قابل تهیه از داروخانه‌ها بدون نسخه پزشک می‌تواند برای درمان سردرد تنشی مناسب باشند. علاوه بر این اجتناب از برخی شرایط استرس‌زا نیز می‌توانند از وقوع مجدد سر درد تنشی جلوگیری نمایند. برای مواردی که سر درد تنشی شدید بوده و به مصرف داروهای عادی قابل تهیه از داروخانه‌ها بدون نسخه پزشک عکس‌العمل مناسب نشان ندهد، احتمالاً پزشک مصرف داروهای قوی‌تر برای تسکین شرایط را برای بیمار تجویز خواهد کرد.

درمان میگرن

مصرف برخی داروها مثل آسپیرین، ایبوپروفن یا استومینوفن می‌توانند به کاهش درد و ناراحتی ناشی از میگرن کمک کنند. علاوه بر این برخی داروهای قوی‌تر همچون تریپتان، ارگوت و سایر داروهای مانند آن دارای مواد تشکیل دهنده خاص و نیرومند (همچون کودئین) بوده و می‌توانند برای کاهش علائم ناشی از سر دردهای میگرنی مناسب باشند.

درمان سر درد خوشه‌ای

داروهایی که می‌توانند برای درمان سر درد خوشه‌ای مناسب باشند عبارت‌اند از:

• تیپتان
• ایمیترکس
• لیدوکایین یا ارگوتامین

گاهی اوقات ممکن است پزشک مصرف داروهای خاص را برای رفع مشکل و نیز کاهش تعداد موارد وقوع آن به بیمار توصیه کند. این داروها عبارت‌اند از:

• پریدنیزون
• دیوالپروکس
• وراپامیل
• ارگوتامین تارترات
• لیتیوم

در مواردی که شدت سر درد زیاد باشد، احتمالاً لازم است از عمل جراحی برای رفع مشکل از طریق مسدود کردن سیگنال‌های ارسال شده از طریق اعصاب سه‌قلو به مغز استفاده شود.